Benim adım Batlamyus

 

Benim adım Cladius Ptolemaios.

Araplar Batlamyus derler bana, siz de öyle tanırsınız. Mısır’da doğdum, büyüdüm. Genç yaşta İskenderiye’ye geldim. Burada büyük, çok büyük bir kütüphane vardı o zaman. Dünyanın en büyük kütüphanesi derlerdi. Eminim öyleydi, zira cihan fatihi Büyük İskender Efendimizin en şanlı, en kahraman komutanlarından, alimlerin ve sanatçıların koruyucusu I. Ptolemaios Soter, yani Kurtarıcı Batlamyus tarafından kurulmuştu. Eh Soter de kurtarıcı demek zaten. Benim de isim babam. İskender Mısır’ı fethettikten sonra, belki denize olan tutkusundan ve belki de gemiler olmadan dünyayı elinde tutamayacağına dair haklı inancından olmalı ki bu büyük liman kentini inşa ettirmiş. Adından da belli değil mi zaten? İskenderiye, yani İskender’in şehri. Roma’yı da kuran Romulus değil miydi? Şehri kuran kralın şehre adını vermesinden daha doğal ne olabilir ki?

İskender, şehri kurduktan sonra sadece bir yıl kalmış Mısır’da. Gençliğin karşı konulmaz enerjisi ve tüm dünyayı fethetme arzusuyla çabucak ayrılmış buradan. Bir daha da geri dönememiş.  Gencecik yaşında, yirmi üçünde Babil’de ölüm döşeğindeyken pay etmiş bütün imparatorluğu. İşte bizim kurucumuz, kurtarıcımız I. Batlamyus' un payına da Mısır düşmüş. Firavun da ilan etti kendini sonra ve kendi hanedanını kurdu. Hanedan demek, devlet demek, ülke demek, dağ, deniz, ırmak, şehir, saray demek.  Ülkenin adı bile Mısır olmamış daha, Ptolemaios Krallığı. Ona aittik o zamanlar hepimiz, tüm Mısır halkı; Tanrı-kralların kulları, kutsal varlıklarının gölgesinde yaşayan fâniler olarak. Kurtarıcı Batlamyus, O ki İskenderiye kütüphanesini kurmuş ve tüm alimleri, okur yazarları, tercümanları himayesine almış, dünyanın bilinen bütün kitaplarını, el yazmalarını bu kütüphaneye getirmiş... 

Ben de onun okulunda okudum, kitaplar yazdım, dersler verdim. Benden önce yazılanları derledim, onları öğrencilerime tanıttım, yol gösterdim.   

Romalılar gelmiş sonra, ben doğmadan yüz otuz yıl kadar önce. Bir kez daha fethedilmiş doğduğum topraklar. Onlar da kurtarıcımız olduklarını söylediler. Kurtardıkları şey Kutsal Nil vadisinin tüm dünyayı doyurmaya yetecek zenginlikleriydi sanırım. Mısır olmasaydı aç kalırdı Roma, o derece muhtaçlardı bize. O yüzden de pek sevdiler bizi... 

Sahi, siz Kleopatra’yı çok iyi tanırsınız. Benden yüz kat meşhurdur O. Hani şu hem Jül Sezar’la hem de onun generali Antonius’la aşk yaşayan şanlı kraliçemiz. I. Batlamyus’ un on dördüncü göbekten torunu. Ne kadındı ama? Bir imparator ve bir generali avucunun içine aldı, ezdirmedi ülkesini. Koca Mısır ülkesi Roma’nın bir eyaleti oldu sözde, ama yakılıp, yıkılmadı. En önemlisi de kütüphanemiz yaşadı. En azından ben yaşarken hala ayaktaydı ve ihtişamından hiçbir şey kaybetmemişti.  

Siz beni üç kitabımla tanırsınız, ama aslında çok daha fazlasını yazdım. Nasıl olduğunu da sormayın, düşündükçe afakanlar basıyor. Hiçbir orijinal eserim kalmadı benim, birkaç nesil bile sürmedi ömürleri. Herhalde yakılmıştır çoğu yobazlar tarafından kütüphane yakılıp yıkılırken. Cahil, bilim düşmanı gericiler ben yaşarken de vardı, ama sesleri çıkmazdı pek. Krallarımız, kraliçelerimiz o kadar yozlaşmamıştı daha; arka çıkarlardı bize çoğu zaman. Öğrencilerim kaçırmıştır bir kısmını belki, onlar da yok olmuşlar sonra. Ama benim ders verdiklerim, benim eserlerimi okuyanlar yazmaya devam ettiler, çok feyiz aldılar benden. Tevekkeli değil, kutsal kitap okur gibi okudular beni, çünkü onlara hem benden öncekilerden öğrendiklerimi ilettim hem de merak ettiğim pek çok problemin çözümünü bıraktım. Eh, benim yanıtlayamadıklarımı da bir zahmet kendileri araştırsınlar, çözsünler, değil mi? Sonuçta Tanrı değilim ben, meraklı bir alimim sadece. Her şeyi de bilemem ya? Biraz fazla meraklıyımdır, bu doğru. Alim dediğin de öyle değil midir zaten? Soru sormayı sever, bilgisizlikten doğan korkudan, batıl inançtan, mantıksız düşüncelerden nefret ederim. Benden önce yazılan bulabildiğim her şeyi okudum, yorumladım, onların yarım bıraktıkları problemleri tamamladım, kimine de yeni yollar buldum, onların sormadığı yeni soruları sordum, yanıtlarını aradım bir ömür boyu. 

Göklere meraklıyım ben asıl. Geometri bilinmeden nasıl bilinir gökyüzü, gezegenler, yıldızlar ve hepsinin en ihtişamlıları Güneş ve Ay? 

Üç kitabım var demiştim ya, işte birincisi astronomi üzerine olan, en hacimlisi: “Almagest”. Magiste Syntaxis, yani “Büyük Derleme”. Ama benim eserim yakılıp unutulduğunda onu insanlığa tekrar kazandıranlar Müslümanlar oldular. Ve benim eserime El-Magiste dediler. [1] Almagest adı oradan gelirmiş meğer. Onların da hakkını teslim edin. Müslümanlar olmasaydı, belki umurunuzda bile olmazdım. Benim merak uyandıran eserlerimi bilmez, kadim yalanlara, efsanelere, destanlara gerçekmiş gibi inanırdınız hâlâ. Kim bilir, Tanrı diye Güneş’e tapınırdınız belki. Eh en parlak yıldız o ya. Ya da Ay’a, kendi ışığı bile olmayana.

Evrenin merkezine Dünya’yı koydum ben! İznik’li Hipparkos gibi. Üstadım o benim. Evrende dünyadan daha değerli ne olabilir? Tanrılar bizim için yaratmadılar mı her şeyi? Yıldızları, gezegenleri, bizim için yerleştirmediler mi gökyüzüne? Koca Güneş kimi ısıtır, kimi aydınlatır? Ekinlerimizi büyüten, mevsimlere hükmeden, bize hayat veren biricik ışık kaynağımız. Ve Ay, gecemizi dahi aydınlatır; kâh görünür, kâh kaybolur; ama biliriz ki o hep göktedir. O da yuvarlaktır Dünya gibi, Güneş gibi ve diğer tüm yıldızlar ve gezegenler gibi. Bunu ben ispatladım. 

Tanrı gökteki her şeyi küresel yarattı, çünkü başka türlü olamazdı. Hiçbir şekil, küreden daha mükemmel, daha simetrik olamaz. Döner dururlar Dünya’nın çevresinde. Bir tek Dünya dönmez. O yüzden merkezindedir işte evrenin. Her şey dönerken, o sabit kalır. Çünkü bütün hayatı o taşır koynunda. Hareket edebilir mi bunca yükle? En önemlisi, bütün yaratılmışların en değerlisini de taşırken üstelik: İnsanı. Dönüp duran bir kürenin üzerinde yaşayabildiğinizi hayal edebilir misiniz? Kim inanır buna?

O şarlatan Samos’lu Aristarkos’u boş verin! Onun iddialarına güler geçerim ben. Güneş mi merkezindeymiş evrenin? Dünya onun etrafında mı dönermiş? Ne aptallık! Niye savrulmuyoruz dört bir tarafa, neden dökülmüyor denizler aşağıya? Biraz mantıklı düşünebilseydi keşke. 

Astronomiyi kurdum ben. Gaipten haberler de alırım naçizane. O konuya da geleceğim. Boşuna gökyüzünü incelemedim ben. Ay’la, Güneş’le, Merkür’le, Venüs’le, Mars’la, yıldızlarla, gezegenlerle hep onların anladığı dilden konuştum. Sizin bilmediğiniz, hayal dahi etmediğiniz ne haberler verdiler, ne esrarlı hikayeler anlattılar bana? Biraz sabredin, anlatacağım. 

Bin beş yüz yıl boyunca, önce İslam âlimlerinden, sonra onların kitaplarından beni tekrar keşfeden Avrupa’da hâkimdim ben. Üniversitelerde okutuldu kitaplarım. İtiraz edenin alnını karışlarım!

Bakın çiziyorum buraya. Dünya’nın etrafında kimler dönmekte, iyi bakın! Gökte bize en yakın olan Ay’dır. O yüzden büyük görünür zaten. Ondan sonra sırasıyla Merkür, Venüs, Güneş, Mars, Jüpiter, Uranüs, Satürn gelir. Şaşırmayın! Güneş, Venüs’ten sonra, Mars’tan öncedir. Hepsinin hareketlerini, büyüklüklerini, uzaklıklarını hesapladım. Boş değil söylediklerim.  Satürn’den sonra da diğer yıldızlar gelir. Tam 1022 tanesinin adını yazdım bile. Bence çok daha fazlalar; ama, kalanını da siz bulun artık. Ömrüm bu kadarına yetti. 

Kutsal Roma Kilisesi bile kabul etti yazdıklarımı. Çok da kolay oldu ayrıca. Hem neden itiraz etsinler ki? Onlar da biliyordu Dünya’nın kutsallığını ve tüm evrenin insanlık için yaratıldığını.

Dedim ya gaipten haber alıyorum ben. 1300 yıl sonra, Kopernik denen bir zır deli Aristarkosçu mu gelecekmiş. Kepler ve Galile gibi daha aptalları da gelecekmiş sonra. Aristarkos delisinin saçmalıklarına sığınacaklarmış. Güneş’i tekrar merkeze koyacak, Kutsal Dünya’mızı onun uydusu yapacak kadar çıldırmış bu insanlar. Ama, çok şükür, Kutsal Kiliseyi kandıramayacaklarmış. Onu da gördüm. 

İkinci kitabımın adı “Coğrafya”. Evet, bildiğiniz coğrafya. O bilimi de ben kurdum. Dünyanın haritasını çizdim. Büyük İskender Efendimizin sahip olduğu bütün toprakları gösterdim. Zaten ondan sonrasında da bir şey yok, büyük denizden başka. Başka topraklar olsaydı bile, O’nun ömrü vefa etmedi belki, ama mirasçıları mutlaka fethederdi. Zaten, Hindistan’a kadar gitti Efendimiz, fethedecek başka toprak kalmadığını görünce de geri dönmüştü hatırlarsınız.

Ve sizin bildiğiniz üçüncü kitabım: “Tetrabiblos”, yani “Dört Kitap”. Biblos’u bilirsiniz, Kitap’ın Yunancası. Siz onu daha çok Bible, yani “İncil” olarak tanırsınız. İşte benim Dört İncilim, Tetrabiblos’um. Astrolojinin kutsal kitabını da ben yazdım, öğünmek gibi olmasın. Bu konuda gereksiz tevazu göstermeyeceğim. Onu da okutmuşlar Avrupa'da. Bilmeyene diploma vermemişler uzun süre. Az iş mi bu?

Güneş’le, Ay’la, gezegenlerle, yıldızlarla, takım yıldızlarla, hasılı gökteki tüm varlıklarla konuştum, dillerini çözdüm. Bu bir fizik kitabı değil. Fizik ötesi, yani ruhlarla ilgili. Zannediyor musunuz ki, Tanrı sizi yarattı ve kendi halinize bıraktı? Nasıl konuşur sizinle, nasıl etkiler sizi, kaderinizi nasıl belirler, bilir misiniz? Hayır, nereden bileceksiniz? İşte bunları anlattım. Gezegenlerin, yıldızların, burçların her hareketinin gizemini; her doğuşun, her batışın ve her kesişimin anlamını anlattım. Görünenlerin ne kadar küçük, görünmeyenlerin ise ne kadar büyük olduğunu. Ruhlar alemini anlattım. 

Hepsini ben mi uydurdum? Hayır!.. Kocaman bir hayır hem de. Benden önce kadim Yunan’ın, Mısır’ın ve dahi Hindistan’ın en büyük âlimleri bunlar için kafa yormadı mı zannediyorsunuz? Hiçbir şey yazmamış, anlatmamış olabileceklerine inanıyor musunuz cidden? Tanrıyla, onun yarattığı cisimsizlerle, ruhlarla konuşmak, onun sırlarına biraz olsun vakıf olmak, bu fiziksel evrende sıkışıp kaldığınızda mümkün olabilir mi sizce? Gezegenler, yıldızlar sadece basit birer ışık mıdırlar gökyüzünde? Onların sizlere görünmeyen ışıklarını da görmek, duyulmayan seslerini de duymak, Tanrısal güce ortak olmak değilse başka nedir? En yüce bilginin, kaderin, kutsal yaratıcının bize göstermek istediği her şeyin orada, gökyüzünde yazılı olduğunu gösterdim ben. Tıpkı benden öncekilerin yaptığı gibi. 

Ama her şeyin bedeli var, şüphesiz. Çizdiğim evreni kabul eden Kutsal Kilise, kehanet gücümü kabul etmemiş meğer. Büyücülükle suçlamışlar takipçilerimi. Onları katletmişler, kovmuşlar ülkelerinden. Tanrısal olan her şey onların tekelindeymiş gibi. Kâhinliğimi kıskanmışlar belli ki ve görünmeyeni görme gücümü.

Gaipten bildiriyorlar ya bana yıldızlar, alıyorum haberlerinizi, merak etmeyin. Bin dokuz yüz yıl sonrasını gördüm ki inanılır gibi değil! Ne çok takipçim varmış meğer? Beni takip ediyorlar, ama ismimi bile bilmiyorlar. Vay canına!..

Oysa yaşarken beni tanıyan gerçekte ne kadar azdı, bir bilseniz. Yazdıklarımı okuyabilenlerin sayısı belki birkaç yüzdü, ama anlayabilenlerin sayısı bir elin on parmağını geçmezdi. Onlar da en yakın öğrencilerimdi zaten. 

Bin dokuz yüz yıl sonra ne çok benzerim çıkmış meğer. Kiliseden korkan da pek kalmamış zaten. Benim gizemlerimi, herkes anlamasın diye matematiğin, geometrinin en üstün yöntemleriyle, türlü sembolleriyle anlattıklarımı peynir ekmek gibi tüketir olmuşlar. Adımı anmıyorlar, eserlerimi bilmiyorlar. Beni hiç tanımıyorlar, ama benim sırlarıma vakıf olduklarını zannediyorlar. Benim yöntemlerimden elde avuçta kalan birkaç kırıntıyla fallar açıp, sözüm ona burçlarla, yıldızlarla konuşan, ruhlar aleminden haberler veren, kerameti kendinden menkul kâhinler türemiş. Üzülmeli miyim, sevinmeli miyim, bilemedim henüz. Eh ne yapayım, her şeyi de bilecek değilim. 

Batlamyus' um ben, kral olan değil ama, fani Batlamyus. 

Siz beni öyle bilin...

Tevfik Cem Baykara

27.01.2022, Perşembe

cbaykara@yahoo.com

[1] M.S. 4. yy.’dan sonra tüm orijinal nüshaları kaybolmuş ve neredeyse tamamen unutulmuş olan Almagest’in gizlice yazılmış Süryanice edisyonlarından biri ilk kez Abbasi veziri Yahyâ b. Hâlid el-Bermekî (ö.805) tarafından Arapça’ya tercüme ettirildi. Eser, daha sonra halife El-Memun zamanında El-Hacca İbn Yusuf tarafından yeniden çevrildi. 9. ve 10. yüzyıllarda yapılan düzeltmelerden sonra, El-Battanî, İbn Bacce ve İbn Tufeyl gibi büyük İslâm filozoflarının eserlerine kaynaklık etti. Eserin Avrupa tarafından tanınması ise bu filozofların eserlerinin 15. yüzyıldan itibaren Latince baskılarının yayılmasıyla mümkün olmuştur.